Hoe (on)leesbaar moet jouw tekst zijn?

16 augustus 2010 | In Marketingpsychologie | door

Je bent vast wel bekend met de uitspraak; ‘leuk die opmaak, maar het gaat mij om de inhoud’. Maar wat is dan de inhoud? Is het dat alle details kloppen? Of dat alle spelling klopt? Of is het dat de lezer van je tekst het achterliggende idee vat? Voor de schrijver hangt het antwoord op deze vragen af van het doel waarmee deze een tekst laat lezen. Soms wil je dat de lezer focust op de details en soms heb je liever dat de lezer ‘het idee’ vat. Een mogelijkheid om dit te laten gebeuren is het er expliciet er bij zeggen wat het doel is van het lezen, maar mijn ervaring leert me dat lezers zich daar niet al te veel van aan trekken. En een klant zal zo’n aanwijzing zeker niet pikken. Een andere manier om het lees gedrag van de lezer te beïnvloeden is de leesbaarheid.

Wanneer is een tekst ‘leesbaar’?
Onderzoek van Alter, Oppenheimer, Epley & Eyre (2007) toont aan dat de leesbaarheid (het gemak waarmee letters herkend kunnen worden) van de tekst beïnvloedt hoe een tekst wordt gelezen. Een slecht leesbare tekst leidt er toe dat mensen de tekst analytisch lezen, een goed leesbare tekst stimuleert de lezer om de tekst holistisch te benaderen. Dit komt volgens ‘processing fluency theory’ doordat het gemak waarmee stimuli (in dit geval, de tekst) wordt verwerkt, leidt tot een positief of negatief gevoel. Dit gevoel beïnvloedt op haar beurt weer de manier waarmee de tekst (stimuli) verder verwerkt wordt.

Een negatief gevoel leidt daarbij tot een meer analytische verwerking van de stimulus. En het positieve gevoel leidt dus tot een holistische verwerking. Je ziet dit bijvoorbeeld ook terug in onderzoek naar creativiteit; mensen die zich negatief voelen focussen zich meer op de details, terwijl positief gestemde mensen meer naar het geheel kijken.

Hoe beïnvloed je de leesbaarheid van de tekst?
De leesbaarheid van je tekst kun je op een hoop manieren beïnvloeden. De meest gemakkelijke is de keuze voor een bepaald lettertype en lettergrootte (en daarbij dus de letterafstand). Experimenteer eens met wat lettertypes om te zien wat voor effect dit kan hebben! Verder is kleur gebruik erg belangrijk; hoe groter het contrast tussen de kleuren, des te leesbaarder is de tekst. Ook de kwaliteit van je printer of scanner kan behoorlijk beïnvloeden hoe leesbaar je tekst wordt wanneer je deze print.

Bepaal zelf hoe jouw tekst wordt gelezen!
Met de leesbaarheid van je tekst kun je dus bepalen hoe lezers jouw tekst lezen. Je kunt dit effect bijvoorbeeld gebruiken als je een idee wilt presenteren binnen je bedrijf. Voordat je je stuk gaat presenteren is het niet onverstandig het eens door te laten lezen door een paar collega’s. Om de puntjes op de i te krijgen, kun je ze een stuk geven wat iets slechter leesbaar is waardoor deze analytisch wordt gelezen. Hierdoor krijg je de beste feedback. Vervolgens presenteer je het goed leesbare stuk aan de stakeholders om ze meer op het idee er achter te laten focussen.

Denk ook eens aan verkoopverhalen. Wil je je klanten overtuigen met je idee of is het product juist zo goed vanwege alle detaillistische features? En wil je beide wilt, ga dan eens op zoek naar de gulden middenweg!

Hoe denk je dat ik deze tekst heb geschreven? Wil ik je holistisch of analytisch laten lezen…? Zeg het maar!

Over de auteur

Joren van Dijk is omgevingspsycholoog. Hij probeert de psychologie van fysieke dingen te ontrafelen en te gebruiken in de dagelijkse praktijk.

Tags: , ,


3 reacties op “Hoe (on)leesbaar moet jouw tekst zijn?

  1. Heel interessant onderwerp Joren, goed artikel!
    De link naar het artikel van Alter et al. loopt dood, ik wil graag weten of zij ook hebben gekeken naar het effect van de informatiedrager op leesbaarheid. Meer specifiek: worden teksten online of op mobiele apparaten ook holistischer gelezen als ze beter leesbaar zijn, bijvoorbeeld doordat de schrijver ze keurig scanbaar heeft geschreven? En heb jij nog specifieke aanbevelingen voor online schrijvers?

  2. Hey Aartjan,

    Dank voor je reactie! Ik zie inderdaad dat het artikel via die link het niet meer doet. Andere links naar het artikel doen het ook niet meer, geen idee waarom. Als je dit (en gerelateerde) artikel(en) wilt lezen, kan ik je ze toesturen.

    Dan antwoorden op je eerste vraag: ik heb even het artikel doorgespit en er zijn bij mijn weten geen experimenten gedaan op teksten op een electronische omgeving (ook in een gerelateerd artikel, zie deze blog: http://studioballenbak.blogspot.com/2010/07/gemakkelijke-aandelen-leveren-meer-poen.html, doen ze hierover geen uitspraken).

    Desalniettemin, vermoed ik dat het geen verschil maakt. Waar het om gaat is dat (afhankelijk van je doel) de tekst goed of minder goed te lezen is. Alter et al. (2006 & 2007) schrijven het effect ook grotendeels toe aan hoe gemakkelijk iets uit te spreken is. Veel mensen lezen hun tekst op een manier waarbij ze de tekst in gedachten voorlezen aan zichzelf (bepaalde vormen van speed reading zijn hierop een uitzondering, het zou een interessant onderzoek zijn om eens te kijken of de gevonden effecten ook voor deze groep opgaan). Omdat er volgens mij geen verschil is in hoe mensen tekst op een scherm of op geprint papier lezen (het in gedachten hardop voorlezen gebeurd in beide gevallen), zou dit niet uit moeten maken. Wel krijg ik soms de reactie dat mensen het vervelend vinden om tekst op een scherm te lezen, maar ik denk dat dit enerzijds komt door slechte (verouderde) schermen en anderzijds door een stukje gewenning (iets nieuws is altijd vervelend).

    Antwoord vraag twee (specificatie ;-) ): ik denk inderdaad dat online en mobiele teksten ook holistischer worden gelezenals ze beter leesbaar zijn (zie hierboven).

    Of de scanbaarheid van de tekst bijdraagt aan processing fluency durf ik niet te zeggen (alsin: ik heb hier niet iets expliciet over gelezen in literatuur). In dit artikel ging het eigenlijk om ‘perceptual fluency’ (echter deze term is minder bekend en te theoretisch ;-) ). Perceptual fluency gaat vooral in op basale design stimuli als het lettertype, groote, contrast etc. Scanbaarheid is een hogere vorm van processing fluency (noem het reflective fluency); het gemak waarmee een idee tot je wordt genomen. Er is hier al wel onderzoek naar gedaan: zo werden statements die gemakkelijker geformuleerd waren als meer ‘waar’ beschouwd (t.o.v. moelijk geformuleerde statemetns). Dus ik denk dat de scanbaarheid van een tekst zeker een invloed heeft op de reflective fluency.

    Antwoord op vraag drie: houd rekening met de verschillende instellingen van computers die jouw lezers gebruiken om jouw tekst te lezen. Het kan zijn dat een scherm heel licht of heel donker ingesteld staat. Hierdoor kan het zijn dat teksten die op jouw scherm erg makkelijk leesbaar zijn, op een ander scherm dat helemaal niet zijn. Zorg er daarom voor dat, als je kleuren gebruikt, je tekst voldoende contrasteerd met de achtergrond (een zwart wit achtergrond is eigenlijk het meest veilig). En op diezelfde fiets: pas op met fancy pancy lettertypes. Als een computer het lettertype niet op voorraad heeft, plaatst hij er zo een standaard lettertype voor terug wat wellicht minder het gewenste effect heeft. Algemene lettertypes zijn misschien wat saaier, maar wel veiliger.

    Groeten van Joren

  3. Joren, bedankt voor je uitgebreide antwoord.

    Interessant vind ik vooral dat makkelijker gepresenteerde informatie een beter gevoel geeft en eerder leidt tot een positieve beslissing. Dat is een goed argument dat pleit voor goed geschreven teksten met een begrijpelijke boodschap.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

GRATIS E-BOOK!

training schrijven voor meer conversie

Informatie







close

GRATIS TURBOTRAINING


​SCHRIJVEN VOOR
MEER VERKOOP

  • check-square-o
    ​Meer kliks, leads ​en bestellingen.
  • check-square-o
    ​T​ips van de beste copywriters ter wereld.
  • check-square-o
    ​Binnen 15 minuten herschrijf jij je (verkoop)tekst!



Ja, ​mail me de gratis online training!

envelope-open-o
user
arrow-right